مقدمه
در صنعت، پژوهش و تولید دارویی یا پتروشیمی، گاهی به موادی نیاز است که تولیدشان محدود و عرضهشان نایاب است. این مواد تحت عنوان «مواد کمیاب» شناخته میشوند.
پرسش اصلی این است: مواد شیمیایی کمیاب کدامند؟ چطور میتوان مواد شیمیایی کمیاب پیدا کرد؟ پاسخ به این سوال نه تنها به درک علمی نیاز دارد، بلکه به استراتژی تأمین، بازار جهانی و مقررات واردات وابسته است.
در این مقاله ابتدا به تعریف و ویژگی مواد کمیاب میپردازیم و سپس روشهای یافتن و تأمین آنها را بررسی میکنیم.
مواد کمیاب شیمیایی کدامند؟
برای پاسخ به بخش اول پرسش «مواد شیمیایی کمیاب کدامند؟»، باید بگوییم مواد کمیاب موادی هستند که تولید صنعتی آنها محدود است، تقاضا نسبتاً بالا است، بازار عرضه کمی دارند و تأمینکنندگان محدودی دارند.
این مواد ممکن است شامل ترکیبات معدنی با خلوص بالا، عناصر نادر خاکی یا گازها و مواد شیمیایی تخصصی باشند که در کاربردهای پیشرفته مانند الکترونیک، کاتالیست، فوتونیک، سنجشهای دقیق یا تحقیقات بسیار تخصصی به کار میروند.
مثلاً در کاتالوگ شرکت Sigma-Aldrich، ترکیباتی مانند هولویم کلرید (Holmium(III) chloride) یا نیترات سریم (Cerium nitrate) با خلوص بسیار بالا به عنوان «rare chemicals» عرضه میشوند.
همچنین شرکت Sigma-Aldrich در پروژه Rare Chemical Library مجموعهای از ترکیبات بسیار نایاب را نگهداری میکند.
این مثالها نشان میدهد که مواد کمیاب به آن دسته ترکیباتی گفته میشوند که معمولاً در مقادیر پایین، با قیمت بالا و در بازار جهانی محدود عرضه میشوند.